Şuşa səhərin dumanı içində sakitcə nəfəs alır. Uzaqdan dağların ətəyinə dolan günəş işığı elə bil hər daşın üstündə, hər divarın küncündə bir xatirəni oyadır. O daşların, o küçələrin içində bir qadın dayanıb — Arzu xanım. 30 ildən sonra doğma şəhərinə, uşaqlığının, gəncliyinin, arzularının məskəninə qayıdıb.
“İllərlə yuxularımda bu yollarla gəzirdim. Amma heç bir yuxuda bu qədər canlı, bu qədər isti deyildi Şuşa,” – deyir o, gözlərini uzaqlara zilləyərək.
O danışdıqca səsi gah titrəyir, gah güclənir. “Elə bil torpaq nəfəs alır, mənim adımı çağırır. Uşaqlıqda hər səhər bu küçədən məktəbə gedirdim. Qonşumuzun evindən gələn çörək qoxusunu hələ də hiss edirəm.”
Arzu xanımın gözləri dolur. “Evimizdən daşlar qalıb sadəcə”.
O, Şuşaya baxarkən yalnız dağıntı görmür, həm də dirçəlişi görür. “Şəhər sanki yenidən doğulur. Hər yeni tikilən ev, hər bərpa olunan küçə — bu torpağın şəhid qanıyla yazılmış tarixidir. Mən fəxr edirəm ki, yenidən bu torpaqda nəfəs alıram.”
Sual verəndə ki, bu illər ərzində ən çox nəyə darıxıb, bir anlıq susur. Sonra sakitcə deyir:
“Şuşanın səsini. Yağışdan sonra dağların qoxusunu, minarələrdən gələn azan səsini. Mən o səslərlə böyümüşdüm. İndi yenidən eşidirəm və elə bilirəm ki, həyat mənə ikinci dəfə verilib.”
Arzu xanım bir an dayanıb Cıdır düzünə baxır. “Bura bizim qürurumuz idi. İllərlə televizorda baxa-baxa ağlayırdım. İndi isə ayağımın altındadır. Deyirlər, Şuşa qalası ucalıq rəmzidir — amma mənə görə, o həm də dözümün, inamın və qadın qəlbinin gücünün simvoludur.”
Onun səsində həm ağrı, həm sevinc, həm də minnətdarlıq var:
“Bu torpağı bizə qaytaran oğulların ruhu qarşısında baş əyirəm. Onların sayəsində mən indi burdayam. Mənim üçün azad Şuşaya dönmək — illərin göz yaşına verilən cavabdır.”
Zaur Talıblı
